Hazırlanıyor...
Fuat AYDOĞDU

Fuat AYDOĞDU

Uzman Psikolojik Danışman

🇬🇧 EN
Sayıya Dön
Makale Detayı

Çevrimiçi Psikoterapi ve Psikolojik Danışmanlık: Etik Değerlendirmeler ve Okul Uygulamaları İçin Öneriler

Temel Kalafat

Derleme Cilt 7 Sayı 1 28 Şubat 2025 Sayfa 48-72 10.47793/hp.1543821
PDF DergiPark DOI

Özet

Özellikle 2000 yılından sonra internet teknolojisinde ve yapay zekâ alanında yaşanan gelişmeler psikolojik hizmetlerin sunulma biçimlerini de etkilemiştir. Özellikle COVID-19 pandemisinde yer alan kapanma sırasında zorunlu olarak uzaktan sunulan bu hizmetler yüz yüze uygulamalara alternatif olarak ya da destekleyici biçimde sunulabileceğine ilişkin görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu durumun yanı sıra yapılan çalışmalar okul çağı çocuklar ve ergenlerin teknoloji ile iç içe olduklarını göstermektedir. Bu nedenle bu bireylerin çevrimiçi psikolojik danışma uygulamalarından da daha kolay faydalanacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada da okullarda sunulan psikolojik yardımların çevrimiçi uygulamalarla nasıl entegre edileceğine ilişkin öneriler ilgili alanyazın ışığında verilmiştir. İlgili alanyazın incelendiğinde teknoloji temelli uygulamaların birçok alanda yaygınlaştığı, psikoterapi ve psikolojik danışma alanında da yavaş yavaş uygulamaların yaygınlaştığı görülmektedir. Fakat Türkiye’deki durum incelendiğinde henüz bu konuda sistematik bir çalışma yapılmadığı görülmektedir. Önümüzdeki on yıl için okullarda rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin teknoloji temelli nasıl sunulabileceği ile ilgili çalışmaların yapılması gerekmektedir. Sonuç olarak son dönemde çevrimiçi psikolojik danışma uygulamalarının bireyler tarafından daha fazla kabul görmeye başladığı fark edilmektedir. Bu durumun nedenleri arasında uzmanlara ulaşımın kolay olması, maliyetin düşük olması, danışanların haklarını daha kolay kullanabilmeleri ve gizlilikle ilgili kaygılar sayılabilir. Bu durumun yanında çevrimiçi uygulamalara ilişkin etik ve yasal kuralların tam olarak oluşturulmadığı, aynı zamanda çevrimiçi psikolojik danışma uygulamaları için bazı alt yapı sorunlarının bulunduğu görülmektedir. Belirtilen problem durumları ortadan kaldırıldığında çevrimiçi psikolojik danışma uygulamaları da danışanların akıl sağlığı hizmetlerine ulaşmada bir alternatif olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

çevrimiçi psikoterapi çevrimiçi psikolojik danışma e-terapi
Kaynakça
  1. Acar, H. (2022). Web tabanlı psikolojik destek uygulamaları üzerine minör bir değerlendirme: avantajlar-sınırlılıklar. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (1), 414–423. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1003842
  2. Akyol, M. E. (2023). Ergen intiharlarına yönelik okul temelli müdahalelerin incelenmesi. Erciyes Akademi, 37 (4), 1663–1679. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1325165
  3. Alioğlu, N. (2016). Duygusal tatmin aracı olarak sosyal medya kullanımı üzerine bir alan araştırması. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (2), 1–27. https://doi.org/10.18221/bujss.59416
  4. Atalay, G. B. (2022). Çevrim içi sanatla grup terapisinin üniversite öğrencilerinin kişisel ve duygusal farkındalıkları üzerine etkileri: Nitel bir çalışma. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 9 (3), 559–587. https://doi.org/10.31682/ayna.978581
  5. Atatanır, H. (2022). Post-pandemi sürecinde sağlık hakkı ve sağlıkta eşitlik. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(45), 2106–2118. https://doi.org/10.31589/joshas.790
  6. Aydın, B. (2023). Bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı çevrim içi psikolojik danışmanın sağlık kaygısını nasıl etkilediğine ilişkin danışan görüşleri. EKEV Akademi Dergisi, (96), 26–40. https://doi.org/10.17753/sosekev.1367444
  7. Baykal, N. B. (2023). Borderline kişilik örüntüsü ve ilişki problemlerinin şema terapi ile çevrim içi çalışılması: Bir vaka örneği. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 10 (1), 165–187. https://doi.org/10.31682/ayna.1071857
  8. Ben-Porath, D. D. (2002). Stigmatization of individuals who receive psychotherapy: An interaction between help-seeking behavior and the presence of depression. Journal of Social and Clinical Psychology, 21(4), 400–413. https://doi.org/10.1521/jscp.21.4.400.22594
  9. Binder, P. E., Holgersen, H., & Nielsen, G. H. S. (2010). What is a “good outcome” in psychotherapy? A qualitative exploration of former patients’ point of view. Psychotherapy Research, 20(3), 285–294. https://doi.org/10.1080/10503300903376338
  10. Breger, L. (2016). Freud: Görüntünün ortasındaki karanlık: Yaşantı (A. Biçen, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  11. Cerrito, J. A., & Behun, R. J. (2020). Online career guidance systems for PK-12 school students: Compliments to a comprehensive school counseling program. In S. Waller (Ed.), Education at the Intersection of Globalization and Technology. IntechOpen.
  12. https://www.intechopen.com/chapters/74356
  13. Cheli, S., Cavalletti, V., & Petrocchi, N. (2020). An online compassion-focused crisis intervention during COVID-19 lockdown: A cases series on patients at high risk for psychosis. Psychosis, 12(4), 359–362. https://doi.org/10.5772/intechopen.95084
  14. Creaner, M. (2020). The role of social media in counselling and psychotherapy. In R. Tribe & J. Morrissey (Eds.), The Handbook of Professional Ethical and Research Practice for Psychologists, Counsellors, Psychotherapists and Psychiatrists (pp. 117–128). Routledge.
  15. Dunn, K. (2012). A qualitative investigation into the online counselling relationship: To meet or not to meet, that is the question. Counselling and Psychotherapy Research, 12(4), 316–326. https://doi.org/10.1080/14733145.2012.669772
  16. Durucu, M., Tuncer, O., & Bayraktar, C. A. (2021). The effect of social media usage on loneliness. In Lecture notes in management and industrial engineering (pp. 283–299). https://doi.org/10.1007/978-3-030-76724-2_22
  17. Düşünceli, B., Özbey, H., & Karakuloğlu, M. (2022). Ergenlerde depresyon düzeyinin bağlanma stillerine ve sosyal medya bağımlılığına göre incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(1), 28–43. https://doi.org/10.19171/uefad.932093
  18. Emniyet Genel Müdürlüğü. (2018). Türkiye’de genel nüfusta tütün, alkol ve madde kullanımına yönelik tutum ve davranış araştırması.
  19. https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/
  20. Erickson Cornish, J. A., Smith, R. D., Holmberg, J. R., Dunn, T. M., & Siderius, L. L. (2019). Psychotherapists in danger: The ethics of responding to client threats, stalking, and harassment. Psychotherapy, 56(4), 441. https://doi.org/10.1037/pst0000248
  21. Etimolojisözlük. (2024). Kelime kökeni, kelimesinin anlamı - etimoloji. https://www.etimolojiturkce.com/arama/terapi
  22. Fenichel, M., Suler, J., Barak, A., Zelvin, E., Jones, G., Munro, K., … & Walker-Schmucker, W. (2002). Myths and realities of online clinical work. CyberPsychology & Behavior, 5(5), 481–497.
  23. Fleming, D. A., Edison, K. E., & Pak, H. (2009). Telehealth ethics. Telemedicine and e-Health, 15(8), 797–803.
  24. García, E., Di Paolo, E. A., & De Jaegher, H. (2022). Embodiment in online psychotherapy: A qualitative study. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 95(1), 191–211.
  25. Goldfried, M. R. (2013). What should we expect from psychotherapy? Clinical Psychology Review, 33(7), 862–869. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2013.05.003
  26. Güler, H., Şahinkayası, Y., & Şahinkayası, H. (2017). İnternet ve mobil teknolojilerin yaygınlaşması: Fırsatlar ve sınırlılıklar. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(14), 186–207. https://doi.org/10.31834/kilissbd.341511
  27. Gümüş, Ç., & Tengirşen, Ç. G. A. (2022). Yetişkinlerin psikolojik destek almasına yönelik mobil uygulama tasarımı. Social Mentality and Researcher Thinkers Journal (Smart Journal), 6(30), 385–398. https://doi.org/10.31576/smryj.484
  28. Gun, S. Y., Titov, N., & Andrews, G. (2011). Acceptability of Internet treatment of anxiety and depression. Australasian Psychiatry, 19(3), 259–264. https://doi.org/10.3109/10398562.2011.562295
  29. Gürsoy, O., & Gizir, C. A. (2018). Üniversite öğrencilerinin psikolojik yardım almaya yönelik tutumları: Sosyal damgalanma, kendini damgalama, öznel sıkıntıları açma, benlik saygısı ve cinsiyetin rolü. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 8(49), 137–155.
  30. Haas, L. J., & Malouf, J. L. (2005). Keeping up the good work: A practitioner’s guide to mental health ethics (4th ed.). Professional Resource Press.
  31. Halovic, S. N. (2019). Competing ethical interests regarding privacy and accountability in psychotherapy. Journal of Bioethical Inquiry, 16(3), 469–471. https://doi.org/10.1007/s11673-019-09925-1
  32. Harris, B., & Birnbaum, R. (2015). Ethical and legal implications on the use of technology in counselling. Clinical Social Work Journal, 43, 133–141. https://psycnet.apa.org/doi/10.1007/s10615-014-0515-0
  33. Huyut, B. Ç. (2019). Anksiyete bozukluklarının tedavisinde internet tabanlı bilişsel davranışçı terapi uygulamaları. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 3(6), 251–263. https://doi.org/10.31461/ybpd.622846
  34. Irvine, A., Drew, P., Bower, P., Brooks, H., Gellatly, J., Armitage, C. J., … & Bee, P. (2020). Are there interactional differences between telephone and face-to-face psychological therapy? A systematic review of comparative studies. Journal of Affective Disorders, 265, 120–131. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.01.057
  35. Karadağ, M. (2020). Okulu bırakan ergenlerde depresyon ve anksiyete düzeylerinin değerlendirilmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 23(3), 274–279. https://dx.doi.org/10.5505/kpd.2020.72324
  36. Kazu, İ. Y., & Yıldırım, D. (2021). Mesleki tükenmişlik: Etki eden faktörler, belirtileri ve sonuçları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(2), 462–473. https://doi.org/10.51725/etad.1003628
  37. Knox, K. L., Kemp, J., McKeon, R., & Katz, I. R. (2012). Implementation and early utilization of a suicide hotline for veterans. American Journal of Public Health, 102(1), S29–S32. https://doi.org/10.2105/AJPH.2011.300301
  38. Korkmaz, B., & Şen, G. (2018). Psikoterapistlerin çevrim içi yürütülen psikoterapilere yönelik algılarına ilişkin bir tematik analiz çalışması. Klinik Psikoloji Dergisi, 2(3), 140–152. https://doi.org/10.31828/kpd2602443829092018m000004
  39. Korkmaz, Y. (2024). Medyaya yansıyan tamamlanmış 15–19 yaş aralığındaki intiharların analizi ve sosyal hizmetin önleyici rolü. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1276329
  40. Kurşun, Ş. G., Uygun, E., & Dikeç, G. (2023). COVID-19 döneminde mültecilere çevrim içi psikolojik destek sağlayan ruh sağlığı profesyonellerinin deneyimleri: Nitel çalışma. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 12(3), 264–278. https://doi.org/10.5455/JCBPR.155223
  41. Laungani, P. (2004). Counselling and therapy in a multi-cultural setting. Counselling Psychology Quarterly, 17(2), 195–207. https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/09515070410001728262
  42. Manhal-Baugus, M. (2001). E-therapy: Practical, ethical, and legal issues. CyberPsychology & Behavior, 4(5), 551–563. https://doi.org/10.1089/109493101753235142
  43. Marques, G., Drissi, N., de la Torre Díez, I., de Abajo, B. S., & Ouhbi, S. (2021). Impact of COVID-19 on the psychological health of university students in Spain and their attitudes toward mobile mental health solutions. International Journal of Medical Informatics, 147, 104369. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2020.104369
  44. Muller, I., & Yardley, L. (2011). Telephone-delivered cognitive behavioural therapy: A systematic review and meta-analysis. Journal of Telemedicine and Telecare, 17(4), 177–184. https://doi.org/10.1258/jtt.2010.100709
  45. Nar, S. (2023). Uzaktan çevrim içi aile danışmanlığı: Nitel bir çalışma. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 6(1), 141–168. https://doi.org/10.55150/apjec.1277514
  46. Oktay, S., Merdan-Yıldız, E. D., Karaca-Dinç, P., & Erden, G. (2021). Çevrim içi psikoterapi yöntemlerinin farklı gruplar (yetişkin, çocuk, ergen ve aile) temelinde incelenmesi. Klinik Psikoloji Dergisi, 5(3), 304–322. https://doi.org/10.5455/kpd.26024438m000046
  47. Oliveira, C., Pereira, A., Vagos, P., Nóbrega, C., Gonçalves, J., & Afonso, B. (2021). Effectiveness of mobile app-based psychological interventions for college students: A systematic review of the literature. Frontiers in Psychology, 12, 1–16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.647606
  48. Özçetin, Y. S. Ü., & Yalçın, İ. (2015). Grupla psikolojik danışma sürecinde bir risk alanı: Sınır aşımı. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 5(43), 128–136.
  49. Özer, Ö., Yıkılmaz, M., Altınok, A., & Bayoğlu, F. (2016). Psikolojik danışmanların çevrim içi (online) psikolojik danışmaya yönelik tutumlarının danışan perspektifinden incelenmesi. Akademik Bakış Dergisi, 58, 549–559.
  50. Özkan, M. (2023). Okulda yüz yüze yürütülen psikolojik danışma hizmeti ile uzaktan yürütülen psikolojik danışma hizmetinin ilişkisi: Çevrim içi psikolojik danışma tutumlarının düzenleyici rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
  51. Öztürk, O. M. (2008). Psikanaliz ve psikoterapi (4. basım). Türk Psikologlar Derneği Yayınları.
  52. Pope, S. K., & Vasquez, M. J. T. (2016). Psikoterapi ve danışmanlıkta etik: Uygulama için bir kılavuz (M. Akhun, Y. Korkut, & İ. Dağ, Çev. Eds.). Nobel Yayıncılık.
  53. Poyrazlı, Ş., & Can, A. (2020). Çevrim içi psikolojik danışma: Etik kuralları, COVID-19 süreci, öneriler. Okul Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 3(1), 59–83.
  54. Rhee, W. K., Merbaum, M., Strube, M. J., & Self, S. M. (2005). Efficacy of brief telephone psychotherapy with callers to a suicide hotline. Suicide and Life-Threatening Behavior, 35(3), 317–328. https://doi.org/10.1521/suli.2005.35.3.317
  55. Richards, D. (2009). Features and benefits of online counselling: Trinity College online mental health community. British Journal of Guidance & Counselling, 37(3), 231–242. https://doi.org/10.1080/03069880902956975
  56. Richards, D., & Viganó, N. (2013). Online counseling: A narrative and critical review of the literature. Journal of Clinical Psychology, 69(9), 994–1011. https://doi.org/10.1002/jclp.21974
  57. Sayers, J. (2021). Online psychotherapy: Transference and countertransference issues. British Journal of Psychotherapy, 37(2), 223–233. https://doi.org/10.1111/bjp.12624
  58. Şimşek, P. (2017). Yetişkinlerin psikolojik yardım alma tutumlarının incelenmesi: Mardin ili örneği. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, (45), 105–126. https://dergipark.org.tr/tr/pub/abmyoder/issue/46645/584844
  59. SOFTECH. (2024). SOFTECH | She thinks about you. Softech Technology And Consultancy. https://www.softech-tr.com/
  60. Türk Psikologlar Derneği-TPD. (2004). Etik yönetmeliği.
  61. http://www.psikolog.org.tr
  62. Türk Psikologlar Derneği-TPD. (2020). Çevrim içi psikolojik müdahale ve uygulamalar için telepsikoloji kılavuzu. https://www.tpd.com.tr/en/files/folder//telepsikoloji-kila)vuzu-x150.pdf
  63. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği-Türk PDR DER. (1995). Psikolojik danışma ve rehberlik alanında çalışanlar için etik kurallar. http://www.acikders.ankara.edu.tr
  64. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2021). Çocuklarda bilişim teknolojileri kullanım araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2021-41132
  65. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2023). Hanehalkı bilişim teknolojileri (BT) kullanım araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2023-49407
  66. Tuzgöl, K. (2020). Online psikoterapi ve danışmanlıkta etik. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 3(6), 67–86.
  67. Yegen, C. (2014). Dijital aktivizmin bir türü olarak Hacktivizm ve “Redhack”. Intermedia International E-Journal, 1(1), 118–132.
  68. Yüksel-Sahin, F. (2021). Psikolojik danışmanların COVID-19’a, yüz yüze ve çevrim içi psikolojik danışma yapmaya, yüz yüze ve çevrim içi eğitim almaya ilişkin görüşlerinin incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (9), 496–522. https://doi.org/10.21733/ibad.799721
  69. Zeren, Ş. G. (2016). Yüz yüze ve çevrim içi psikolojik danışma: Danışanların sorunları ve memnuniyetleri. Eğitim ve Bilim, 40 (182), 127-141. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2015.4696
  70. Zeren, Ş. G. (2017). Yüz yüze ve çevrim içi psikolojik danışmada terapötik işbirliği: Psikolojik danışman adaylarının görüşleri. Journal of Human Sciences, 14 (3), 2293–2307. https://doi.org/10.14687/jhs.v14i3.4203
  71. Zeren, Ş. G., & Bulut, E. (2018). Çevrim içi psikolojik danışmada etik ve standartlar: Bir model önerisi. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 8 (49), 63–80.